Wat is dát nou weer voor woord?

Jullie herkennen het vast. Soms ben je een tekst aan het schrijven of typen met woorden die je al lang kent en die je regelmatig gebruikt, en dan bekruipt je ineens het merkwaardige gevoel: “Wat ben ik hier eigenlijk aan het doen? Dit is toch helemaal geen woord??? Schrijf je dat echt zo?”

Ik had dat vorige week, toen ik een artikel schreef over “de kerk”. Dat moest in het Engels, dus ging het over “the church” dit en “the church” dat. Als je dat 10 keer in korte tijd doet, wordt het ineens een heel gek woord. Probeer zelf maar eens.

(Hiervoor heb ik net uitgelegd dat de kerk in het Nieuwe Testament benoemd wordt als de tempel van God.)
‘This temple is built by Jesus Christ Himself. He gives us the assurance that “I will build my church, and the gates of hell shall not prevail against it” (Matthew 16:18).
This is not to say that the church is already perfect. History has shown the contrary. Since the church consists of humans who remain sinful despite being saved, sin and brokenness are present in the church as well.’

Als je dat woord eens even “proeft” en er goed naar kijkt, dan ziet het er zo gek uit. En het klinkt ook helemaal niet. Dat kan toch niet goed gespeld zijn zo…? Wat heb ik hier nou eigenlijk voor onzin neergekladderd…? Ik vroeg het zelfs oprecht aan Johan. Maar hij had de tekst niet geschreven, dus hij had nog een heldere blik 😉 Én hij kon me verder helpen in mijn verwarring. Dit verschijnsel is namelijk geen teken van afnemende hersencapaciteit of een naderende overspannenheid, het heet gewoon “semantische verzadiging” en het kan iedereen overkomen.

Kijk, dat lucht op. Altijd handig om een man te hebben die dit soort kennis in een laatje in z’n hoofd heeft opgeslagen.

Voor jullie informatie citeer ik een stukje van de Wikipedia-pagina – die kan het beter uitleggen dan ik. “Semantische verzadiging is een psychologisch verschijnsel waar het steeds herhalen van een woord leidt tot een (tijdelijk) verlies van betekenis bij de toehoorder die het woord dan interpreteert als een herhaalde reeks betekenisloze klanken. Als een persoon vele malen hardop het woord “badkuip” uitspreekt is de kans groot dat op een gegeven ogenblik het woord zijn betekenis voor de uitspreker verliest, er wordt niet meer aan het desbetreffende sanitair gedacht maar wordt er alleen maar een geluid waargenomen dat met geen enkel begrip geassocieerd wordt.”

Zie je? Dat is dus precies wat ik bedoelde, behalve dat ik het ook heb als ik een woord steeds opnieuw typ in plaats van uitspreek. Misschien moet dat verschijnsel dan nog weer een aparte benaming krijgen, maar voorlopig scharen we het hier maar onder. (“Typ” is trouwens ook een uitstekend geschikt woord om hiermee te experimenteren). Wikipedia kan ons zelfs haarfijn uitleggen hoe semantische verzadiging in mijn brein werkt:

“De verklaring die gegeven is voor het fenomeen is dat het hardop herhalen een specifiek neuraal patroon oplevert in de cortex dat correspondeert met de betekenis van het woord. In een hoog tempo hardop herhalen heeft tot gevolg dat zowel de centrale als de perifere sensori-motorische neuronen tegelijk afvuren, hetgeen resulteert in een verzwakte neurale reactie. Hoe vaker herhaald, hoe zwakker de reactie.”

Ik had dus gewoon te snel gewerkt kennelijk. Of ik was te eentonig in mijn woordgebruik. In ieder geval is er niets mis met mijn brein, en weet ik nou éindelijk hoe “dit” heet. Want ik heb dit wel vaker, ook met gewone Nederlandse woorden. Of Duitse, maar dat komt waarschijnlijk ook omdat ik die daadwerkelijk nog niet goed genoeg ken.

Om nog even een stapje uit te zoomen: het verschijnsel dat je er op een gegeven moment achter komt dat er echt een woord bestaat voor datgene wat jij al zo vaak hebt meegemaakt maar waar je de vinger niet op kon leggen, dat je eindelijk ineens begrijpt hoe iets in elkaar steekt, daar hebben ze alleen in het Duits een goed woord voor. Zoiets heet een Aha-Erlebnis. Om opnieuw Wikipedia te citeren: een Aha-Erlebnis is “das schlagartige Erkennen eines gesuchten, jedoch zuvor unbekannten Sinnzusammenhanges”. Kijk. Dat wou ik jullie niet onthouden. Want zo’n Aha-Erlebnis, dat kan gewoon een enorme opluchting zijn. Ook in het Nederlands 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *